Nagle pojawiająca się duszność, splątanie, bardzo silne osłabienie albo zimna, spocona skóra przy trwającej infekcji wymagają szybkiej reakcji. Wyjaśniam, czym jest sepsa, jakie objawy powinny zaniepokoić dorosłego i rodzica, kiedy trzeba zadzwonić pod 112 lub 999 oraz jak wygląda leczenie szpitalne.
Najważniejsze informacje o sepsie w kilku zdaniach
- Sepsa to zagrażająca życiu, nieprawidłowa reakcja organizmu na zakażenie, która może uszkadzać narządy.
- Nie zawsze występuje gorączka. Niepokojące są także wychłodzenie, dreszcze, duszność, splątanie i bardzo mała ilość moczu.
- Najważniejszy jest czas. Przy podejrzeniu sepsy należy pilnie wezwać pomoc medyczną.
- Nie czekaj na wysypkę, ponieważ może pojawić się późno albo nie wystąpić wcale.
- Leczenie odbywa się w szpitalu i może obejmować leki przeciwdrobnoustrojowe, płyny dożylne, tlen oraz leczenie niewydolności narządów.
Sepsa to coś więcej niż zwykłe zakażenie
Sepsa rozwija się wtedy, gdy organizm reaguje na infekcję w sposób niekontrolowany. Zamiast ograniczyć działanie drobnoustrojów, układ odpornościowy uruchamia reakcję, która może uszkadzać własne tkanki i narządy. Dlatego sepsa jest stanem nagłego zagrożenia życia, a nie po prostu „mocniejszą infekcją”.
Źródłem zakażenia może być między innymi zapalenie płuc, zakażenie układu moczowego, infekcja skóry lub rany, zapalenie jamy brzusznej czy zakażenie po zabiegu. Najczęściej odpowiadają za nie bakterie, ale sepsa może towarzyszyć również zakażeniom wirusowym, grzybiczym i pasożytniczym.
Potoczne określenie „zakażenie krwi” bywa mylące. Obecność bakterii we krwi nie zawsze oznacza sepsę, a sepsa może wystąpić także bez wykrycia drobnoustrojów w posiewie krwi. Liczy się przede wszystkim reakcja organizmu i oznaki zaburzenia pracy narządów.
Sepsa sama w sobie nie przenosi się z człowieka na człowieka. Zakaźna może być natomiast infekcja, która ją wywołała. Najcięższym etapem jest wstrząs septyczny, w którym dochodzi do poważnych zaburzeń krążenia i niedostatecznego dopływu krwi do narządów.
Objawy sepsy u dorosłych i dzieci
Objawy bywają różne, dlatego nie ma jednego testu domowego, który potwierdziłby sepsę. Najbardziej alarmuje mnie połączenie trwającej lub niedawnej infekcji z gwałtownym pogorszeniem stanu ogólnego. Szczególnie ważne jest to, jak szybko zmienia się stan chorego.
Najczęstsze sygnały u dorosłych
- gorączka, dreszcze albo przeciwnie, wyraźnie obniżona temperatura ciała,
- bardzo szybki oddech lub duszność,
- przyspieszone bicie serca, słaby puls albo spadek ciśnienia,
- splątanie, dezorientacja, trudność z obudzeniem chorego,
- zimna, blada, sina, marmurkowata lub spocona skóra,
- silny ból albo poczucie, że „coś jest bardzo nie tak”,
- wyraźnie mniejsza ilość oddawanego moczu,
- gwałtowne osłabienie i trudność w wykonywaniu zwykłych czynności.
Brak gorączki nie wyklucza sepsy. U osób starszych, małych dzieci i pacjentów z osłabioną odpornością temperatura może być prawidłowa albo obniżona. Nie należy też czekać na charakterystyczne wybroczyny. Mogą się pojawić, ale nie są warunkiem rozpoznania.
Przeczytaj również: Kleszcz - jak usunąć i rozpoznać objawy? Pełny poradnik
Na co zwrócić uwagę u dziecka
U dziecka objawy mogą przypominać ciężką infekcję, odwodnienie albo zwykłe osłabienie, dlatego szczególnie liczy się zachowanie i kontakt z maluchem. Niepokój powinny wywołać trudności z wybudzeniem, bardzo szybki oddech, bladość i zimne kończyny.
| Objaw | Co może oznaczać |
|---|---|
| Brak kontaktu, senność, trudność z obudzeniem | Możliwe zaburzenia pracy układu nerwowego i ciężki stan ogólny |
| Problemy z oddychaniem lub bardzo szybki oddech | Ryzyko niewydolności oddechowej albo poważnego zaburzenia krążenia |
| Niechęć do jedzenia, powtarzające się wymioty, brak moczu | Możliwe odwodnienie i pogarszająca się praca narządów |
| Blada, sina, marmurkowata lub wyjątkowo zimna skóra | Niepokojący sygnał zaburzeń krążenia |
U niemowlęcia alarmujące może być także nagłe pogorszenie karmienia, wiotkość, nietypowy płacz lub brak reakcji na opiekuna. U noworodka i dziecka z obniżoną odpornością próg do wezwania pomocy powinien być niski, ponieważ stan może zmienić się bardzo szybko.
Skąd bierze się sepsa i kto jest bardziej narażony
Sepsa może rozwinąć się po infekcji, która początkowo wygląda niegroźnie. Najczęstsze ogniska zakażenia znajdują się w płucach, układzie moczowym, skórze i jamie brzusznej. Ryzyko zwiększają również zakażenia związane z hospitalizacją, raną operacyjną, cewnikiem lub innym naruszeniem ciągłości tkanek.
Większą podatność mają osoby starsze, niemowlęta, kobiety w ciąży i w połogu, pacjenci z nowotworem, cukrzycą, przewlekłą chorobą nerek lub wątroby oraz osoby przyjmujące leki osłabiające odporność. Nie oznacza to jednak, że zdrowy, młody człowiek jest całkowicie bezpieczny. Sepsa może dotknąć każdego, jeśli zakażenie wywoła nieprawidłową reakcję organizmu.
Częstym błędem jest przekonanie, że musi wystąpić rana, ropienie albo widoczna infekcja. Ognisko zakażenia może znajdować się głębiej i nie być oczywiste dla chorego. Z tego powodu nagłe pogorszenie samopoczucia po zapaleniu płuc, infekcji dróg moczowych czy zabiegu wymaga pilnej oceny medycznej.
Co zrobić przy podejrzeniu sepsy
Jeżeli pojawia się kilka opisanych objawów, a stan chorego szybko się pogarsza, dzwoń pod 112 lub 999. Powiedz dyspozytorowi, że podejrzewasz sepsę, opisz objawy, podaj wiek chorego i poinformuj o możliwym źródle zakażenia, chorobach przewlekłych oraz przyjmowanych lekach.
- Nie czekaj, aż pojawi się wysypka lub bardzo wysoka gorączka.
- Nie próbuj leczyć ciężkiego pogorszenia wyłącznie domowymi sposobami.
- Nie podawaj na własną rękę pozostałych po poprzedniej chorobie antybiotyków.
- Jeśli chory jest przytomny, ułóż go wygodnie i obserwuj oddech oraz kontakt.
- Jeśli jest nieprzytomny, ale oddycha, ułóż go w pozycji bezpiecznej i postępuj zgodnie z instrukcjami dyspozytora.
Nie trzeba samodzielnie stawiać rozpoznania. Wystarczy przekazać konkretne informacje o zmianie stanu zdrowia. Minuty mają znaczenie, dlatego pomiar temperatury, szukanie wszystkich dokumentów czy próba dotarcia do lekarza na własną rękę nie powinny opóźniać wezwania pomocy w ciężkim stanie.
Jak lekarze rozpoznają i leczą sepsę
Rozpoznanie opiera się na badaniu pacjenta, wywiadzie i ocenie pracy narządów. Lekarze sprawdzają między innymi ciśnienie, tętno, częstość oddechu, poziom świadomości, ilość moczu oraz wyniki badań laboratoryjnych. W zależności od sytuacji wykonuje się morfologię, oznaczenie parametrów zapalnych, mleczanów, gazometrii, posiewów krwi i innych materiałów oraz badania obrazowe.
Posiew pomaga ustalić, jaki drobnoustrój odpowiada za zakażenie, ale jego wynik nie zawsze jest dodatni i nie można czekać na niego z rozpoczęciem leczenia. W szpitalu podaje się odpowiednie leki przeciwdrobnoustrojowe, a przy niskim ciśnieniu również płyny dożylne i leki poprawiające krążenie. Potrzebne mogą być tlenoterapia, respirator, dializa albo zabieg usuwający źródło zakażenia.
Antybiotyk nie jest uniwersalnym lekiem na każdą sepsę. Jeśli przyczyną jest wirus, grzyb lub pasożyt, leczenie musi być dobrane inaczej. O rodzaju terapii decydują lekarze, ponieważ zbyt późne leczenie zwiększa ryzyko niewydolności narządów, a niepotrzebne antybiotyki sprzyjają oporności drobnoustrojów.
Jak zmniejszyć ryzyko zakażenia i ciężkiego przebiegu
Nie każdej sepsie da się zapobiec, ale można ograniczać ryzyko infekcji i szybciej reagować na jej pogorszenie. Największe znaczenie mają szczepienia zgodne z zaleceniami, higiena rąk, właściwa pielęgnacja ran oraz leczenie chorób przewlekłych.
- Nie lekceważ szybko narastającej duszności, osłabienia ani zaburzeń świadomości podczas infekcji.
- Dbaj o czystość ran i obserwuj ich zaczerwienienie, obrzęk, ból oraz ropną wydzielinę.
- Stosuj antybiotyki wyłącznie zgodnie z zaleceniem lekarza.
- U osób z grup ryzyka szybciej konsultuj pogorszenie stanu zdrowia.
- Przestrzegaj zasad higieny podczas opieki nad niemowlęciem, seniorem lub osobą z obniżoną odpornością.
Po przebytej sepsie część osób przez tygodnie lub miesiące odczuwa zmęczenie, problemy z koncentracją, zaburzenia snu, osłabienie mięśni albo obniżony nastrój. To nie musi oznaczać kolejnego zakażenia, ale wymaga rozmowy z lekarzem, zwłaszcza gdy utrudnia powrót do codziennego życia.
Przy sepsie najważniejsze jest szybkie rozpoznanie pogorszenia
Najkrócej mówiąc, sepsa to niebezpieczna reakcja organizmu na zakażenie, która może w krótkim czasie doprowadzić do uszkodzenia narządów. Nie próbuję rozstrzygać w domu, czy objawy spełniają formalne kryteria. Gdy przy infekcji pojawiają się duszność, splątanie, zimna skóra, skrajne osłabienie lub mała ilość moczu, traktuję to jako powód do natychmiastowego wezwania pomocy.
